CBD przy nowotworach

Jakie potencjalne mechanizmy działania CBD są istotne dla hamowania wzrostu guza?

CBD wpływa na komórki nowotworowe głównie poprzez następujące mechanizmy, które mogą hamować wzrost guza:

• Zwiększenie reaktywnych form tlenu (ROS): Ta nierównowaga często prowadzi do uszkodzeń DNA i apoptozy. Zwiększone powstawanie tych „wolnych rodników” uszkadza materiał genetyczny i inne niezbędne struktury w komórkach nowotworowych. W wyniku takich uszkodzeń komórki często uruchamiają program samobójczej śmierci (apoptozę).
• Indukcja stresu ER: Nieprawidłowo sfałdowane białka wywołują tzw. UPR (unfolded protein response), który w określonych warunkach prowadzi do śmierci komórki. Retikulum endoplazmatyczne (ER) odpowiada za prawidłowe fałdowanie białek. Gdy gromadzi się tam zbyt wiele wadliwych białek, dochodzi do reakcji stresowej (UPR), która – jeśli jest nadmierna – prowadzi do śmierci komórki. CBD może nasilać to przeciążenie w komórkach nowotworowych.
• Immunomodulacja: CBD może zmieniać mikrośrodowisko guza tak, że komórki nowotworowe są łatwiej atakowane przez komórki układu odpornościowego (np. poprzez ICAM-1). CBD może wpływać na tkankę wokół guza („mikrośrodowisko guza”), dzięki czemu komórki obronne (np. określone limfocyty) skuteczniej zwalczają komórki nowotworowe. Przykładem jest zwiększenie ekspresji cząsteczki ICAM‑1, która sprawia, że komórki nowotworowe są bardziej „widoczne” dla komórek atakujących.
• Wpływ na szlaki sygnałowe: Poprzez wiązanie się z receptorami (CB1, CB2, TRPV1/2, PPARγ) hamowane są szlaki sprzyjające wzrostowi (np. AKT/mTOR, MAPK). Komórki nowotworowe często nadmiernie aktywują swoje mechanizmy sygnałowe, aby szybko się namnażać. CBD może wiązać się z określonymi receptorami (np. CB1/CB2, TRPV1/2, PPARγ) i w ten sposób tłumić nadaktywne szlaki metaboliczne – takie jak AKT/mTOR czy MAPK. To spowalnia wzrost.
• Hamowanie migracji i inwazji: Między innymi poprzez zwiększenie ekspresji TIMP-1 i blokadę enzymów proteolitycznych hamowana jest przerzutowość. Do rozprzestrzeniania się na inne części ciała komórki nowotworowe wykorzystują enzymy i mechanizmy rozkładające otaczającą tkankę. CBD zwiększa między innymi poziom TIMP‑1, inhibitora takich enzymów. Dzięki temu migracja i inwazja komórek są utrudnione, a tworzenie przerzutów zahamowane.

 Czym różni się działanie CBD od innych kannabinoidów, takich jak THC, w kontekście terapii nowotworów?

W porównaniu z THC, które działa głównie przez receptor CB1 i może wywoływać efekty psychotropowe, CBD wykazuje działanie przeciwnowotworowe bez wywoływania stanu odurzenia. THC koncentruje się bardziej na CB1/CB2 i jest ograniczane w wyższych dawkach przez swoją psychoaktywną składową. CBD natomiast ma stosunkowo niskie powinowactwo do CB1/CB2 i może wpływać na różne mechanizmy komórek nowotworowych (np. produkcję ROS, stres ER), nie powodując tych samych skutków ubocznych. Dzięki temu CBD jest ogólnie lepiej tolerowane w terapii nowotworów i wywołuje mniej efektów ze strony ośrodkowego układu nerwowego niż THC.

CBD różni się od THC przede wszystkim sposobem działania na receptory układu endokannabinoidowego oraz wynikającymi z tego efektami:

Psychoaktywność

• THC wiąże się z wysokim powinowactwem z receptorem CB1, co może prowadzić do efektów psychotropowych (stan odurzenia). Ta psychoaktywna składowa ogranicza jego terapeutyczne zastosowanie w wyższych dawkach.
• CBD natomiast wykazuje niskie powinowactwo do CB1/CB2 i nie powoduje odurzenia. To sprawia, że wyższe dawki są często lepiej tolerowane.

Różnorodność mechanizmów działania

• CBD oddziałuje na wiele celów (np. TRPV1/2, PPARγ) i wpływa na kluczowe procesy w komórce nowotworowej, takie jak zwiększony stres komórkowy (ROS, stres ER) czy zdolność migracji (np. przez nadregulację TIMP‑1).
• THC działa głównie przez klasyczne receptory kannabinoidowe CB1 i CB2. Choć THC wykazuje również aktywność przeciwnowotworową, ograniczenie dawki ze względu na jego efekty psychotropowe jest bardziej istotne.

Implikacje terapeutyczne

• CBD często opisywany jest jako lepiej tolerowany, ponieważ wywołuje mniej działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Może także wspomagać działanie tradycyjnych terapii (np. chemioterapii), bez typowych efektów odurzenia u pacjentów. 
• THC może również w niższych dawkach wspierać procesy antynowotworowe, takie jak hamowanie wzrostu guza. Jednak psychoaktywne działanie wymaga dokładniejszego dostosowania dawki.

CBD jest uważany za nieodurzający składnik rośliny konopi, który wywołuje różnorodne mechanizmy przeciwko komórkom nowotworowym, jednocześnie minimalizując skutki uboczne występujące przy THCmogą występować w preparatach zawierających wyższe dawki.

Jakie wyniki badań są obecnie dostępne, wskazujące na bezpośrednie działanie przeciwnowotworowe CBD?

Stan wiedzy

Dowody przedkliniczne (hodowle komórkowe i modele zwierzęce)

• Szerokie spektrum typów nowotworów (glejak, rak piersi, płuc, prostaty, rak jelita grubego, białaczki) zostały zbadane. We wszystkich przypadkach stwierdzono in vitro znaczące zahamowanie proliferacji komórek, indukcja apoptozy oraz częściowa redukcja przerzutów (np. poprzez nadregulację ICAM‑1, TIMP‑1).
• Synergie z chemioterapeutykami: Szczególnie podkreślane są pozytywne efekty kombinacji CBD z gemcytabiną (rak trzustki), doksorubicyną (m.in. komórki raka piersi i wątroby), cisplatyną (np. guzy głowy/szyi, rak płuc), oksaliplatyną (rak jelita grubego) i temozolomidem (glejak). W modelach zwierzęcych takie kombinacje CBD+chemioterapia często poprawiały odpowiedź na terapię i zmniejszały oporność.
• Mechanizmy: Efekty przeciwnowotworowe tłumaczy się głównie zwiększoną produkcją ROS, stresem retikulum endoplazmatycznego, hamowaniem szlaków sygnałowych sprzyjających wzrostowi (AKT/mTOR, MAPK) oraz modulacją układu odpornościowego (np. lepsze rozpoznawanie komórek nowotworowych przez komórki obronne).

Małe badania kliniczne i raporty przypadków

• glejaku: Badanie pilotażowe (spray CBD/THC dodatkowo do temozolomidu) wykazało możliwe korzyści w przeżyciu, choć ostateczne publikacje są jeszcze oczekiwane. Również obserwacje pojedynczych przypadków sugerują, że wysokozłośliwe guzy mózgu podawane z CBD mogą rozwijać się wolniej lub pozostawać stabilne.
• Rak trzustki i piersi: Raporty doświadczeń i badania na zwierzętach wskazują na zwiększoną wrażliwość na terapie standardowe, jednak brakuje większych badań klinicznych.
• Rak płuc: Jeden raport przypadku opisuje regresję guza przy wyłącznym stosowaniu oleju CBD. Czy jest to przyczynowo związane z CBD, można ocenić tylko w ograniczonym zakresie; mimo to pokazuje to, że istnieją pierwsze kliniczne przesłanki.

Ocena ogólna

Większość wyników pochodzi z in vitro‑ lub in vivo-badaniami o solidnej metodologii, ale jeszcze ograniczonej przenikalności na ludzi.
Dane kliniczne – poza pojedynczymi małymi badaniami i seriami przypadków – nie są na razie wystarczająco obszerne, aby wydać pewne zalecenie stosowania CBD jako samodzielnej terapii przeciwnowotworowej. Istniejące wskazówki są jednak obiecujące: Potwierdzają one przekonanie, że CBD nie tylko posiada właściwości przeciwnowotworowe, ale w połączeniu z klasycznymi terapiami (chemioterapia, radioterapia) często osiąga wyższą skuteczność lub mniejszą oporność. Wszystkie omawiane tutaj prace dostarczają jednoznacznych dowodów przedklinicznych na bezpośrednią aktywność antykancerogenną CBD. Pierwsze małe badania i raporty przypadków sugerują również, że może mieć pozytywne efekty u ludzi. Do szerokiego zastosowania klinicznego potrzebne są jednak duże, kontrolowane badania, aby jednoznacznie określić dawkowanie, skuteczność i długoterminową tolerancję.

W jakim stopniu CBD może wspomagać skuteczność konwencjonalnych terapii przeciwnowotworowych (np. chemioterapia, radioterapia) lub je uzupełniać?

Poprawiona odpowiedź i zmniejszona oporność

• glejaku: W in vitro- i in vivo-W modelach (np. U87MG, T98G) CBD w połączeniu z temozolomidem (TMZ) znacznie wzmacniało hamowanie wzrostu w porównaniu z samym TMZ. Pierwsze badanie pilotażowe dotyczące oromukozalnego sprayu CBD/THC + TMZ wskazuje na wydłużenie czasu przeżycia.
• Rak trzustki: U myszy wykazano, że gemcytabina w połączeniu z CBD daje znacznie lepsze wyniki (dłuższe przeżycie); CBD wydaje się zmniejszać oporność i zwiększać wrażliwość komórek nowotworowych.
• Rak jelita grubego: CBD może wzmacniać działanie oksaliplatyny i 5-FU (FOLFOX), m.in. poprzez zwiększenie stresu oksydacyjnego i blokowanie mechanizmów oporności.

Redukcja skutków ubocznych

• Ból i neuropatie: Niektóre badania potwierdzają, że CBD może łagodzić uszkodzenia nerwów wywołane terapią (np. przez paklitaksel), nie osłabiając jednocześnie działania przeciwnowotworowego cytostatyku.
• Nudności i wymioty: Podobnie jak THC, CBD może zmniejszać nudności wywołane chemioterapią, ale bez efektów psychoaktywnych.

Możliwa ochrona narządów i układu nerwowego

• Serce i nerki: Modele zwierzęce sugerują, że CBD może chronić przed kardiotoksycznością wywołaną doksorubicyną lub uszkodzeniami nerek spowodowanymi cisplatyną.
• Układ nerwowy: CBD może wykazywać właściwości neuroprotekcyjne, co może łagodzić niektóre skutki uboczne chemioterapii i radioterapii (np. zaburzenia poznawcze).

Mechanizmy synergii

• Zwiększenie stresu oksydacyjnego: Poprzez zwiększenie ROS CBD czyni komórki nowotworowe bardziej podatnymi na uszkodzenia DNA; chemioterapia lub naświetlanie trafiają wtedy na już „osłabione” komórki.
• Blokada szlaków sygnałowych sprzyjających wzrostowi: CBD hamuje m.in. AKT/mTOR, NF-κB i MAPK, co zwiększa „przenikliwość” konwencjonalnych terapii.
• Wspieranie odpowiedzi immunologicznej: Zmiana mikrośrodowiska guza może zwiększać skuteczność niektórych terapii (np. radioterapii), ponieważ CBD podnosi poziom ICAM-1 i aktywuje komórki odpornościowe.

Ograniczenia i otwarte pytania

• Immunoterapie: Dane są częściowo sprzeczne. Pojedyncze obserwacje wskazują na możliwe interakcje, które mogą wpływać na działanie inhibitorów punktów kontrolnych. Brakuje jasnych zaleceń.
• Dawka i interakcje: Brakuje ustandaryzowanych protokołów dotyczących ilości CBD, formuły oraz sposobu podawania wraz z konkretną chemioterapią.
• Brak dużych badań klinicznych: Istnieją wprawdzie pierwsze obiecujące projekty pilotażowe i serie przypadków, ale do szerokiego zastosowania potrzebne są wiarygodne randomizowane badania kontrolowane (RCT).

Liczne dane przedkliniczne i pierwsze wskazówki kliniczne sugerują, że CBD może wspierać konwencjonalne terapie przeciwnowotworowe i łagodzić ich skutki uboczne. Konkretne korzyści (np. wydłużenie czasu przeżycia, zmniejszenie oporności) są najlepiej udokumentowane w modelach glejaka wielopostaciowego, raka trzustki i raka jelita grubego. Jednak ostateczna ocena wymaga większych, kontrolowanych badań.

Jakie korzyści i ryzyka niesie ze sobą łączne stosowanie CBD i klasycznych leków przeciwnowotworowych pod względem skuteczności i skutków ubocznych?

Korzyści

Lepsza skuteczność (efekty synergiczne)

• Hamowanie oporności: W modelach raka trzustki (CBD + gemcytabina) i raka jelita grubego (CBD + oksaliplatyna) CBD obniżał oporność i zwiększał skuteczność chemioterapii.
• Zwiększone uszkodzenie komórek nowotworowych: CBD częściowo zwiększa stres oksydacyjny (ROS), przez co komórki nowotworowe stają się bardziej podatne na atak – tradycyjne cytostatyki trafiają wtedy na osłabione komórki.
• Lepsza tolerancja: Badania sugerują, że CBD może zmniejszać neuro- i toksyczne dla narządów efekty niektórych cytostatyków (np. paklitakselu, cisplatyny, doksorubicyny), nie pogarszając skuteczności terapii.

Zmniejszenie skutków ubocznych

• Łagodzenie nudności i wymiotów: CBD może zwalczać nudności wywołane chemioterapią, podobnie jak THC, ale bez silnych efektów psychotropowych.
• Łagodzenie bólu: W przypadku neuralgii spowodowanej chemioterapią lub bólem nowotworowym preparaty zawierające CBD mogą dodatkowo działać przeciwbólowo.

Ryzyka

Możliwe interakcje

• Inhibicja cytochromu P450: CBD może hamować niektóre enzymy (np. CYP2C9, CYP2D6) zaangażowane w metabolizm leków przeciwnowotworowych, co może nieoczekiwanie zmieniać ich stężenie w osoczu.
• Niejasny wpływ na immunoterapie: Pojedyncze wskazania sugerują możliwe osłabienie odpowiedzi immunologicznej (np. przy inhibitorach punktów kontrolnych), ale brakuje solidnych badań.

• Niepewność dawkowania
  

  • Brak standaryzowanych protokołów: Nie ustalono wiarygodnie ani optymalnej dawki CBD (forma czysta czy pełne spektrum), ani czasu podawania względem chemioterapii czy radioterapii. Zbyt dużo CBD może nasilać interakcje, a zbyt mało nie przynosi efektu.
    

• Niewystarczające dane kliniczne
  

  • Potrzebne duże randomizowane badania kontrolowane (RCT): Chociaż w badaniach przedklinicznych udokumentowano wiele korzyści, brakuje jeszcze kompleksowych, kontrolowanych badań nad terapią skojarzoną. Utrudnia to jednoznaczne zalecenia terapeutyczne.

Połączenie CBD z klasycznymi lekami onkologicznymi oferuje przede wszystkim potencjał lepszej skuteczności i mniejszych skutków ubocznych, ale niesie ryzyko interakcji farmakokinetycznych oraz jeszcze nie do końca wyjaśnionych oddziaływań. Dotychczasowe wyniki badań są obiecujące, jednak ostateczna ocena wymaga dalszych, szeroko zakrojonych badań klinicznych.

 Jak CBD wpływa na układ odpornościowy i zapalenie związane z nowotworem, które odgrywają ważną rolę w powstawaniu i progresji raka?

Działania

Zmiana mikrośrodowiska guza

• CBD może zwiększać ekspresję niektórych cząsteczek, takich jak ICAM‑1. Ten cząsteczkowy adhezji komórkowej ułatwia własnym komórkom obronnym (np. limfokinowo aktywowanym komórkom zabójczym) rozpoznawanie i niszczenie komórek nowotworowych.

Aktywacja lub uwrażliwienie komórek odpornościowych

• Niektóre wyniki sugerują, że CBD wspiera funkcję efektorowych komórek układu odpornościowego (np. limfocytów T, makrofagów), modyfikując prozapalne lub immunosupresyjne czynniki w mikrośrodowisku guza. W ten sposób wzmacnia naturalną obronę organizmu przed rakiem.

Redukcja szkodliwych mechanizmów zapalnych

• Komórki nowotworowe wykorzystują określone procesy zapalne do wzrostu i tłumienia reakcji immunologicznych. CBD może tutaj działać hamująco – na przykład przez blokadę lub osłabienie szlaków sygnałowych takich jak NF‑κB – dzięki czemu układ odpornościowy może skuteczniej atakować guz.

Hamowanie strategii odpornościowych nowotworu

• W niektórych rodzajach nowotworów obserwuje się wzrost liczby regulatorowych limfocytów T lub mieloidalnych komórek supresorowych (MDSC), które blokują odpowiedź immunologiczną na guz. CBD może według danych przedklinicznych łagodzić ten efekt, modulując szlaki sygnałowe przyciągające lub aktywujące te komórki immunosupresyjne.

Synergie i otwarte pytania

• Pierwsze wskazówki pokazują, że CBD w połączeniu z radioterapią lub chemioterapią może dodatkowo wspierać lokalny układ odpornościowy i w ten sposób zwiększać działanie przeciwnowotworowe.
• Jednocześnie istnieje niepewność, jak CBD współdziała z nowoczesnymi immunoterapiami (np. inhibitorami punktów kontrolnych), ponieważ może również hamować procesy zapalne. Obecnie brakuje pewnych danych klinicznych na ten temat.

CBD może aktywować układ odpornościowy przeciwko komórkom nowotworowym, wpływając na zapalenie związane z guzem w taki sposób, że nowotwór trudniej „ucieka” przed układem odpornościowym. Ten immunomodulujący efekt może uzupełniać konwencjonalne terapie onkologiczne, ale nadal jest przedmiotem intensywnych badań.

Jakie formy dawkowania i podawania CBD okazują się w aktualnych badaniach szczególnie skuteczne lub bezpieczne?

Z omawianych tutaj badań i raportów przypadków wynika, że dotychczas brak jednolicie zalecanej standardowej dawki dla CBD. Niemniej jednak można wyczytać pewne tendencje i praktyczne podejścia:

Zakres dawkowania

• Badania nad glejakiem wielopostaciowym i rakiem piersi: Zaobserwowano tu dawki od 100 do 400 mg/dzień (doustnie) u niektórych pacjentów, które prowadziły do klinicznie istotnych efektów. W raportach przypadków dokumentowano doustne podawanie nawet do 600 mg/dzień, jednak z dużą indywidualną zmiennością. Badania pilotażowe z użyciem sprayów oromukozalnych (np. CBD/THC 1:1) sugerują, że nawet stosunkowo niskie dawki CBD (kilka mg na dawkę sprayu rozłożone w ciągu dnia) mogą wykazywać działanie, zwłaszcza w połączeniu z innymi kannabinoidami.

Formy podania

• Oleje/toniki (Sublingwalnie/ustnie): Szeroko stosowane i najczęściej dokumentowane w raportach przypadków. Pacjenci dawkają w mililitrach, przy czym dokładna zawartość CBD różni się w zależności od produktu.
• Kapsułki/tabletki: Umożliwiają bardziej stałe dawkowanie, jednak rzadziej pojawiają się w badaniach i nie są jednolicie standaryzowane.
• Spraye do stosowania na błony śluzowe jamy ustnej: Stosowane głównie w połączeniu z THC (np. w pilotażowych badaniach glioblastomu). Zaleta: stosunkowo stałe wchłanianie substancji czynnej i lepsza kontrola dawki.
• Produkty pełnospektralne vs izolaty: Przede wszystkim badania przedkliniczne sugerują, że pełne spektrum CBD („efekt otoczenia”) może mieć częściowo lepszą skuteczność niż czyste izolaty. Jednak dowody kliniczne są w dużej mierze niewystarczające.

Tolerancja i bezpieczeństwo

• Generalnie dobrze tolerowane: Większość pacjentów doświadcza jedynie łagodnych skutków ubocznych (np. zmęczenie, suchość w ustach, sporadycznie nudności).
• Interakcje: Wysokie dawki mogą hamować enzymy cytochromu P450, co zmienia stężenia innych leków w osoczu. Należy to szczególnie uwzględnić u pacjentów poddawanych chemioterapii.

Chociaż serie przypadków i mniejsze badania wskazują na szeroki zakres od 50 mg do kilku setek miligramów Nie istnieje stały schemat dawkowania dla wszystkich rodzajów nowotworów, ponieważ dawkowanie i forma podania są zwykle ustalane indywidualnie, w zależności od tolerancji, dostępności produktu i terapii towarzyszących. Potrzebne są większe, standaryzowane badania, aby jednoznacznie określić optymalne dawki i formy podania.

Jak mogą CANNEFF CBD czopki łagodzić skutki uboczne terapii przeciwnowotworowej?

W wielu terapiach przeciwnowotworowych – zwłaszcza w chemioterapii i radioterapii – atakowane są nie tylko komórki nowotworowe, ale także zdrowe komórki, takie jak komórki błon śluzowych. Ponieważ komórki błon śluzowych mają wysoką zdolność do podziałów, są szczególnie podatne na toksyczne skutki leczenia. Uszkodzenie błon śluzowych prowadzi do stanów zapalnych, bólu, suchości oraz zaburzeń gojenia się ran, co obserwuje się na przykład przy objawach mukozitis jamy ustnej lub pochwy. Te skutki uboczne mogą znacznie obniżyć komfort życia pacjentów i stanowią ważny aspekt terapii, który mają na celu wspierać środki takie jak CANNEFF VAG SUP.

Czopki dopochwowe CANNEFF VAG SUP łączą 100 mg kannabidiolu (CBD) i hialuronian sodu w opatentowanej matrycy emulsyjnej. Ta innowacyjna formuła zapewnia szybkie i pełne uwalnianie obu składników aktywnych, co optymalizuje miejscowe wchłanianie i minimalizuje wpływ systemowy. CANNEFF wykazuje przy tym swoje właściwości antyoksydacyjne i przeciwzapalne, co przyczynia się do neutralizacji reaktywnych form tlenu (ROS) oraz stabilizacji równowagi redoks. Jednocześnie kwas hialuronowy wspiera nawilżenie błony śluzowej pochwy, sprzyja regeneracji tkanek i łagodzi objawy takie jak suchość pochwy, ból podczas stosunku, zapalenia pochwy oraz dolegliwości mogące wystąpić w trakcie chemioterapii i leczenia hormonalnego. Celowane miejscowe stosowanie za pomocą czopków prowadzi do szybkiego działania (w ciągu około 60 minut) i umożliwia skuteczne złagodzenie skutków ubocznych terapii, co czyni CANNEFF VAG SUP obiecującym elementem zintegrowanego programu opieki onkologicznej.

Źródła

Seltzer, E. S., Watters, A. K., MacKenzie, D., Jr, Granat, L. M., & Zhang, D. (2020). Kannabidiol (CBD) jako obiecujący lek przeciwnowotworowy. Raki, 12(11), 3203. https://doi.org/10.3390/cancers12113203

O'Brien K. (2022). Kannabidiol (CBD) w zarządzaniu rakiem. Raki, 14(4), 885. https://doi.org/10.3390/cancers14040885

Heider, C. G., Itenberg, S. A., Rao, J., Ma, H., & Wu, X. (2022). Mechanizmy działania kannabidiolu (CBD) w leczeniu raka: przegląd. Biologia, 11(6), 817. https://doi.org/10.3390/biology11060817

Nahler G. Fitokannabinoidy jako wsparcie chemioterapii — przegląd dla użytkowników. Onkologia. 2024; 4(4):287-321. https://doi.org/10.3390/onco4040021

Nahler G. (2022). Kannabidiol i inne fitokannabinoidy jako terapie przeciwnowotworowe. Medycyna farmaceutyczna, 36(2), 99–129. https://doi.org/10.1007/s40290-022-00420-4

Nahler G, Jones TM (2018) Czysty kannabidiol a ekstrakty zawierające kannabidiol: wyraźnie różne modulatory wielocelowe. J Altern Complement Integr Med 4: 048. 10.24966/ACIM-7562/100048