CBD przy nowotworach

Które potencjalne mechanizmy działania CBD są istotne dla zahamowania wzrostu guza?

CBD wpływa na komórki nowotworowe zasadniczo poprzez następujące mechanizmy, które mogą hamować wzrost guza:

• Zwiększenie reaktywnych form tlenu (ROS): Ta nierównowaga często prowadzi do uszkodzeń DNA i apoptozy. Zwiększone powstawanie tych „wolnych rodników” uszkadza materiał genetyczny i inne niezbędne struktury w komórkach nowotworowych. W wyniku takich uszkodzeń dotknięte komórki często uruchamiają program samobójczej śmierci (apoptozę).
• Indukcja stresu ER: Nieprawidłowo sfałdowane białka wywołują tzw. UPR (unfolded protein response), który w określonych warunkach prowadzi do śmierci komórki. Retikulum endoplazmatyczne (ER) odpowiada za prawidłowe fałdowanie białek. Gdy gromadzi się tam zbyt wiele wadliwych białek, dochodzi do reakcji stresowej (UPR), która – jeśli się nasili – prowadzi do śmierci komórki. CBD może nasilać to przeciążenie w komórkach nowotworowych.
• Immunomodulacja: CBD może zmieniać mikrośrodowisko guza tak, że komórki nowotworowe są łatwiej atakowane przez komórki układu odpornościowego (np. poprzez ICAM-1). CBD może wpływać na tkankę wokół guza („mikrośrodowisko guza”) tak, że komórki obronne (np. określone limfocyty) skuteczniej zwalczają komórki nowotworowe. Przykładem jest nadregulacja cząsteczki ICAM‑1, która sprawia, że komórki nowotworowe są lepiej „widoczne” dla komórek atakujących.
• Wpływ na szlaki sygnałowe: Poprzez wiązanie się z receptorami (CB1, CB2, TRPV1/2, PPARγ) hamowane są szlaki sprzyjające wzrostowi (np. AKT/mTOR, MAPK). Komórki nowotworowe często „przełączają” swoje mechanizmy sygnałowe, aby szybko się rozmnażać. CBD może wiązać się z określonymi receptorami (np. CB1/CB2, TRPV1/2, PPARγ) i w ten sposób tłumić nadaktywne szlaki metaboliczne – takie jak AKT/mTOR czy MAPK. W ten sposób wzrost jest spowalniany.
• Hamowanie migracji i inwazji: Między innymi poprzez nadregulację TIMP-1 i blokadę enzymów proteolitycznych hamowana jest przerzutowość. Do rozprzestrzeniania się w inne części ciała komórki nowotworowe wykorzystują enzymy i mechanizmy rozkładające otaczającą tkankę. CBD zwiększa między innymi poziom TIMP‑1, inhibitora takich enzymów. W ten sposób utrudniona jest migracja i inwazja komórek oraz hamowane jest tworzenie przerzutów.

Czym różni się działanie CBD od innych kannabinoidów, takich jak THC, w kontekście leczenia raka?

W porównaniu do THC, które działa głównie przez receptor CB1 i może wywoływać efekty psychotropowe, CBD wykazuje działanie przeciwnowotworowe bez wywoływania stanu odurzenia. THC koncentruje się bardziej na CB1/CB2 i jest ograniczane w wyższych dawkach przez swoją psychoaktywną składową. Natomiast CBD ma stosunkowo niskie powinowactwo do CB1/CB2 i może wpływać na różnorodne mechanizmy komórek nowotworowych (np. produkcję ROS, stres ER), nie powodując tych samych skutków ubocznych. Dzięki temu CBD jest ogólnie lepiej tolerowane w terapii nowotworów i wywołuje mniej efektów ze strony ośrodkowego układu nerwowego niż THC.

CBD różni się od THC przede wszystkim sposobem, w jaki oddziałuje na receptory układu endokannabinoidowego oraz jakie efekty z tego wynikają:

Psychoaktywność

• THC wiąże się z wysokim powinowactwem z receptorem CB1, co może prowadzić do efektów psychotropowych (stan odurzenia). Ta psychoaktywna składowa ogranicza jego terapeutyczne zastosowanie w wyższych dawkach.
• CBD natomiast wykazuje tylko niskie powinowactwo do CB1/CB2 i nie powoduje odurzenia. To sprawia, że wyższe dawki są często lepiej tolerowane.

Różnorodność mechanizmów działania

• CBD oddziałuje na kilka struktur docelowych (np. TRPV1/2, PPARγ) i wpływa na kluczowe procesy w komórce nowotworowej, takie jak zwiększony stres komórkowy (ROS, stres ER) czy zdolność migracji (np. poprzez nadregulację TIMP‑1).
• THC działa głównie poprzez klasyczne receptory kannabinoidowe CB1 i CB2. Choć THC wykazuje również aktywność przeciwnowotworową, to jednak ograniczenie dawki ze względu na jego psychotropowe efekty staje się bardziej istotne.

Implikacje terapeutyczne

• CBD często opisuje się jako lepiej tolerowany, ponieważ wywołuje mniej działań niepożądanych ze strony ośrodkowego układu nerwowego. Może także wspierać działanie tradycyjnych terapii (np. chemioterapii), bez konieczności obawiania się typowych efektów odurzenia przez pacjentów. 
• THC może również w niższych dawkach wspierać procesy antynowotworowe, takie jak hamowanie wzrostu guza. Jednak jednoczesne działanie psychoaktywne wymaga dokładniejszego dostosowania dawki.

CBD jest uważany za nieodurzający składnik rośliny konopi, który wywołuje różnorodne mechanizmy przeciwko komórkom nowotworowym, jednocześnie minimalizując skutki uboczne, które pojawiają się przy THCmogą występować w preparatach zawierających THC w wyższych dawkach.

Jakie wyniki badań są obecnie dostępne, które wskazują na bezpośrednie przeciwnowotworowe działanie CBD?

Stan wiedzy

Dowody przedkliniczne (hodowle komórkowe i modele zwierzęce)

• Szerokie spektrum typów nowotworów (glejak, rak piersi, płuc, prostaty, rak jelita grubego, białaczki) badano. We wszystkich przypadkach stwierdzono in vitro znaczące hamowanie proliferacji komórek, indukcja apoptozy oraz częściowa redukcja przerzutów (np. poprzez nadregulację ICAM‑1, TIMP‑1).
• Synergie z chemioterapeutykami: Szczególnie podkreśla się pozytywne efekty kombinacji CBD z gemcytabiną (rak trzustki), doksorubicyną (m.in. komórki raka piersi i wątroby), cisplatyną (np. guzy głowy/szyi, rak płuc), oksaliplatyną (rak jelita grubego) i temozolomidem (glejak). W modelu zwierzęcym takie kombinacje CBD+chemioterapia często poprawiały odpowiedź na terapię i zmniejszały oporność.
• Mechanizmy: Efekty przeciwnowotworowe tłumaczy się głównie zwiększoną produkcją ROS, stresem retikulum endoplazmatycznego, hamowaniem szlaków sygnałowych sprzyjających wzrostowi (AKT/mTOR, MAPK) oraz modulacją układu odpornościowego (np. lepsze rozpoznawanie komórek nowotworowych przez komórki obronne).

Małe badania kliniczne i raporty przypadków

• Glejak wielopostaciowy: Badanie pilotażowe (spray CBD/THC dodatkowo do temozolomidu) wykazało możliwe korzyści przeżycia, choć ostateczne publikacje są jeszcze oczekiwane. Również obserwacje pojedynczych przypadków sugerują, że wysokozłośliwe guzy mózgu podawane z CBD mogą wolniej postępować lub wykazywać stabilizację.
• Rak trzustki i piersi: Raporty z doświadczeń i badania na zwierzętach wskazują na zwiększoną wrażliwość na standardowe terapie, jednak brakuje tu większych badań klinicznych.
• Rak płuc: Opis przypadku opisuje regresję guza przy wyłącznym stosowaniu oleju CBD. Czy jest to przyczynowo związane z CBD, można ocenić tylko w ograniczonym zakresie; mimo to pokazuje to, że istnieją pierwsze kliniczne przesłanki.

Ocena ogólna

Większość wyników pochodzi z in vitro‑ lub in vivo-Badania o solidnej metodologii, ale jeszcze o ograniczonej przenośności na ludzi.
Dane kliniczne – z wyjątkiem pojedynczych małych badań i serii przypadków – nie są dotąd wystarczająco obszerne, aby wydać pewne zalecenie dotyczące stosowania CBD jako jedynej terapii przeciwnowotworowej. Istniejące wskazówki jednak obiecujące: Potwierdzają one przekonanie, że CBD nie tylko posiada właściwości przeciwnowotworowe, ale w połączeniu z klasycznymi terapiami (chemioterapia, radioterapia) często osiąga wyższą skuteczność lub mniejszą oporność. Wszystkie omawiane tu prace dostarczają jednoznacznych dowodów przedklinicznych na bezpośrednią aktywność antykancerogenną CBD. Pierwsze małe badania i raporty przypadków sugerują również, że może mieć pozytywne efekty u ludzi. Do szerokiego zastosowania klinicznego potrzebne są jednak duże, kontrolowane badania, aby jednoznacznie określić dawkowanie, skuteczność i długoterminową tolerancję.

W jakim stopniu CBD może jako środek wspomagający zwiększyć skuteczność tradycyjnych terapii nowotworowych (np. chemioterapii, naświetlań) lub je uzupełnić?

Poprawiona odpowiedź na leczenie i zmniejszona oporność

• Glejak wielopostaciowy: W in vitro- oraz in vivoW modelach (np. U87MG, T98G) CBD w połączeniu z temozolomidem (TMZ) znacznie wzmocniło hamowanie wzrostu w porównaniu z samym TMZ. Pierwsze badanie pilotażowe nad oromukozalnym sprayem CBD/THC + TMZ wskazuje na wydłużenie czasu przeżycia.
• Rak trzustki: U myszy wykazano, że gemcytabina w połączeniu z CBD daje znacznie lepsze wyniki (dłuższe przeżycie); CBD wydaje się zmniejszać oporność i zwiększać wrażliwość komórek nowotworowych.
• Rak jelita grubego: CBD może wzmacniać działanie oksaliplatyny i 5-FU (FOLFOX), m.in. poprzez zwiększenie stresu oksydacyjnego i blokowanie mechanizmów oporności.

Zmniejszenie skutków ubocznych

• Ból i neuropatie: Niektóre badania potwierdzają, że CBD może łagodzić uszkodzenia nerwów spowodowane terapią (np. przez paklitaksel), nie osłabiając przy tym działania przeciwnowotworowego cytostatyku.
• Nudności i wymioty: Podobnie jak THC, CBD może zmniejszać nudności wywołane chemioterapią, jednak bez psychoaktywnych skutków ubocznych.

Możliwa ochrona narządów i układu nerwowego

• Serce & Nerki: Modele zwierzęce sugerują, że CBD może chronić przed kardiotoksycznością wywołaną przez doksorubicynę lub uszkodzeniami nerek spowodowanymi cisplatyną.
• Układ nerwowy: CBD może wykazywać właściwości neuroprotekcyjne, dzięki czemu niektóre skutki uboczne chemioterapii i radioterapii (np. zaburzenia poznawcze) mogą być złagodzone.

Mechanizmy synergii

• Zwiększenie stresu oksydacyjnego: Poprzez wzmacnianie ROS CBD czyni komórki nowotworowe bardziej podatnymi na uszkodzenia DNA; chemioterapia lub naświetlanie trafiają wtedy na już „obciążone” komórki.
• Blokada szlaków sygnałowych sprzyjających wzrostowi: CBD hamuje m.in. AKT/mTOR, NF-κB i MAPK, co zwiększa „przebojowość” konwencjonalnych terapii.
• Wspieranie odpowiedzi immunologicznej: Zmiana mikrośrodowiska guza może zwiększać skuteczność niektórych terapii (np. radioterapii), ponieważ CBD m.in. podnosi poziom ICAM-1 i aktywuje komórki obronne.

Ograniczenia i otwarte pytania

• Immunoterapie: Dane są częściowo sprzeczne. Pojedyncze obserwacje wskazują na możliwe interakcje, które mogą wpływać na działanie inhibitorów punktów kontrolnych. Brak jasnych zaleceń.
• Dawka i interakcje: Brakuje ustandaryzowanych protokołów dotyczących ilości CBD, formuły oraz rodzaju stosowanej chemioterapii.
• Brak dużych badań klinicznych: Istnieją wprawdzie pierwsze obiecujące projekty pilotażowe i serie przypadków, ale do szerokiego zastosowania potrzebne są wiarygodne badania RCT.

Łącznie liczne dane przedkliniczne i pierwsze wskazania kliniczne sugerują, że CBD może wspierać konwencjonalne terapie przeciwnowotworowe i łagodzić ich skutki uboczne. Konkretne korzyści (np. wydłużenie czasu przeżycia, zmniejszenie oporności) są najlepiej udokumentowane w modelach glejaka wielopostaciowego, raka trzustki i jelita grubego. Jednak ostateczna ocena wymaga jeszcze większych, kontrolowanych badań.

Jakie korzyści i zagrożenia niesie ze sobą łączne stosowanie CBD oraz tradycyjnych leków przeciwnowotworowych pod względem skuteczności i skutków ubocznych?

Zalety

Lepsza skuteczność (efekty synergii)

• Hamowanie oporności: W modelach raka trzustki (CBD + Gemcytabina) i raka jelita grubego (CBD + Oksaliplatyna) CBD obniżało oporność i zwiększało skuteczność chemioterapii.
• Wzmocnione uszkodzenie komórek nowotworowych: CBD częściowo zwiększa stres oksydacyjny (ROS), przez co komórki nowotworowe stają się dodatkowo podatne na atak – tradycyjne cytostatyki trafiają wtedy na już osłabione komórki.
• Poprawiona tolerancja: Badania sugerują, że CBD może łagodzić neuro- i organotoksyczne efekty niektórych cytostatyków (np. paklitakselu, cisplatyny, doksorubicyny), nie pogarszając skuteczności terapii.

Zmniejszone skutki uboczne

• Łagodzenie nudności i wymiotów: CBD może zwalczać nudności wywołane chemioterapią, podobnie jak THC, lecz bez silnych efektów psychotropowych.
• Łagodzenie bólu: W przypadku neuralgii związanej z chemioterapią lub bólem nowotworowym preparaty zawierające CBD mogą dodatkowo wykazywać działanie przeciwbólowe.

Ryzyka

Możliwe interakcje

• Inhibicja cytochromu P450: CBD może hamować niektóre enzymy (np. CYP2C9, CYP2D6) zaangażowane w metabolizm leków przeciwnowotworowych; w efekcie ich stężenie w osoczu może się nieoczekiwanie zmieniać.
• Niejasny wpływ na immunoterapie: Pojedyncze wskazania sugerują możliwe osłabienie odpowiedzi immunologicznej (np. przy inhibitorach punktów kontrolnych); brakuje jednak solidnych badań.

• Niepewność dawkowania
  

  • Brak standaryzowanych protokołów: Ani optymalna ilość CBD (forma czysta czy pełne spektrum), ani czas podania względem chemioterapii/promieniowania nie są wiarygodnie ustalone. Zbyt dużo CBD mogłoby np. nasilać interakcje, podczas gdy zbyt mało nie przynosi efektu.
    

• Niewystarczające dane kliniczne
  

  • Potrzebne duże RCT: Chociaż w badaniach przedklinicznych udokumentowano wiele korzyści, dla terapii skojarzonej brakuje jeszcze kompleksowych, kontrolowanych badań. Utrudnia to jednoznaczne zalecenia terapeutyczne.

Połączenie CBD i klasycznych leków onkologicznych oferuje przede wszystkim potencjał lepszej skuteczności i mniejszych skutków ubocznych, jednak niesie ryzyko interakcji farmakokinetycznych oraz jeszcze nie do końca wyjaśnionych oddziaływań. Dotychczasowe wyniki badań są obiecujące, ale ostateczna ocena wymaga dalszych, szeroko zakrojonych badań klinicznych.

Jak CBD wpływa na układ odpornościowy oraz na zapalenie związane z nowotworem, które odgrywają ważną rolę w powstawaniu i rozwoju raka?

Działania

Zmiana mikrośrodowiska guza

• CBD może zwiększać ekspresję niektórych cząsteczek, takich jak ICAM‑1. Ten cząsteczka adhezji komórkowej ułatwia własnym komórkom obronnym (np. limfocytom T aktywowanym limfokinami) rozpoznawanie i niszczenie komórek nowotworowych.

Aktywacja lub uwrażliwienie komórek odpornościowych

• Niektóre wyniki sugerują, że CBD wspiera funkcję efektorowych komórek układu odpornościowego (np. limfocytów T, makrofagów), modyfikując prozapalne lub immunosupresyjne czynniki w mikrośrodowisku guza. W ten sposób wzmacnia naturalną obronę organizmu przed rakiem.

Redukcja szkodliwych mechanizmów zapalnych

• Komórki nowotworowe wykorzystują określone procesy zapalne do wzrostu i tłumienia reakcji immunologicznych. CBD może tutaj działać hamująco – na przykład przez blokadę lub osłabienie szlaków sygnałowych takich jak NF‑κB – dzięki czemu układ odpornościowy może skuteczniej atakować guz.

Hamowanie strategii odporności immunologicznej

• W niektórych rodzajach nowotworów obserwuje się wzrost liczby regulatorowych limfocytów T lub mieloidalnych komórek supresorowych (MDSC), które blokują odpowiedź immunologiczną na guz. CBD może według danych przedklinicznych łagodzić ten efekt, modulując szlaki sygnałowe przyciągające lub aktywujące te immunosupresyjne komórki.

Synergie i otwarte pytania

• Pierwsze wskazówki pokazują, że CBD w połączeniu z radioterapią lub chemioterapią może dodatkowo wspierać lokalny układ odpornościowy i w ten sposób zwiększać efekt przeciwnowotworowy.
• Jednocześnie istnieje niepewność, jak CBD współdziała z nowoczesnymi immunoterapiami (np. inhibitorami punktów kontrolnych), ponieważ może także hamować procesy zapalne. Obecnie brakuje jeszcze pewnych danych klinicznych.

CBD może aktywować układ odpornościowy przeciwko komórkom nowotworowym, wpływając na towarzyszące nowotworowi zapalenie w taki sposób, że guz trudniej „ucieka” przed układem odpornościowym. Ten immunomodulujący efekt może uzupełniać konwencjonalne terapie onkologiczne, ale nadal jest przedmiotem intensywnych badań.

Które dawki i formy podawania CBD okazują się szczególnie skuteczne i bezpieczne w najnowszych badaniach?

Z omawianych tutaj badań i raportów przypadków wynika, że dotychczas brak jednolicie zalecanej dawki standardowej dla CBD. Niemniej jednak można wyczytać pewne tendencje i praktyczne podejścia:

Zakres dawkowania

• Badania nad glejakiem wielopostaciowym i rakiem piersi: Zaobserwowano tu u niektórych pacjentów dawki od 100 do 400 mg/dzień (doustnie), które prowadziły do klinicznie istotnych efektów. W raportach przypadków dokumentowano doustne podawanie nawet do 600 mg/dzień, jednak z dużą indywidualną zmiennością. Pilotażowe badania ze sprayami oromukozalnymi (np. CBD/THC 1:1) wskazują, że nawet stosunkowo niskie udziały CBD (kilka mg na dawkę sprayu rozłożone w ciągu dnia) mogą wykazywać działanie, zwłaszcza w połączeniu z innymi kannabinoidami.

Formy podania

• Oleje/tynktury (Sublingwalnie/ustnie): Szeroko stosowane i najczęściej dokumentowane w raportach przypadków. Pacjenci dawkają w mililitrach, przy czym dokładna zawartość CBD różni się w zależności od produktu.
• Kapsułki/tabletki: Umożliwiają bardziej stałe dawkowanie, jednak rzadziej pojawiają się w badaniach i nie są jednolicie standaryzowane.
• Spraye do stosowania oromukozalnego: Stosowane głównie w połączeniu z THC (np. w pilotażowych badaniach glioblastomu). Zaleta: stosunkowo stałe wchłanianie substancji czynnej i lepsza kontrola dawki.
• Produkty pełne spektrum vs. izolaty: Przede wszystkim badania przedkliniczne sugerują, że pełne spektrum CBD („efekt otoczenia”) może mieć częściowo lepszą skuteczność niż czyste izolaty. Jednak dowody kliniczne są w dużej mierze niewystarczające.

Tolerancja i bezpieczeństwo

• Generalnie dobrze tolerowany: Większość pacjentów wykazuje jedynie łagodne skutki uboczne (np. zmęczenie, suchość w ustach, sporadycznie nudności).
• Interakcje: Wysokie dawki mogą hamować enzymy cytochromu P450, co zmienia stężenia innych leków w osoczu. Należy to szczególnie uwzględnić u pacjentów poddawanych chemioterapii.

Chociaż serie przypadków i mniejsze badania wskazują na szeroki zakres od 50 mg do nawet kilkuset miligramów codziennie odwołując się, nie istnieje stały schemat dla wszystkich rodzajów nowotworów. Wybór dawki i formy podania jest zazwyczaj decyzją indywidualną, zależną od tolerancji, dostępności produktu oraz terapii towarzyszących. Potrzebne byłyby większe, standaryzowane badania, aby jednoznacznie określić optymalne ilości i formy podania.

Jak mogą czopki CANNEFF CBD łagodzić skutki uboczne terapii przeciwnowotworowej?

W wielu terapiach przeciwnowotworowych – zwłaszcza przy chemioterapii i radioterapii – atakowane są nie tylko komórki nowotworowe, ale także zdrowe komórki, takie jak komórki błon śluzowych. Ponieważ te komórki błony śluzowej mają wysoką szybkość podziału, są szczególnie podatne na toksyczne efekty leczenia. Uszkodzenie błon śluzowych prowadzi do stanów zapalnych, bólu, suchości oraz zaburzonego gojenia się ran, co obserwuje się na przykład przy objawach mukozitis jamy ustnej lub pochwy. Te skutki uboczne mogą znacznie obniżyć komfort życia pacjentek i pacjentów i stanowią ważny aspekt terapii, który mają na celu celowo adresować środki wspomagające, takie jak CANNEFF VAG SUP.

CANNEFF VAG SUP czopki dopochwowe łączą 100 mg kannabidiolu (CBD) i hialuronian sodu w opatentowanej matrycy emulsyjnej. Ta innowacyjna formuła zapewnia szybkie i pełne uwalnianie obu składników aktywnych, co optymalizuje miejscowe wchłanianie i minimalizuje wpływ systemowy. CANNEFF wykazuje przy tym swoje właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne, co przyczynia się do neutralizacji reaktywnych form tlenu (ROS) oraz stabilizacji równowagi redoks. Jednocześnie kwas hialuronowy wspiera nawilżenie błony śluzowej pochwy, sprzyja regeneracji tkanek i łagodzi objawy takie jak suchość pochwy, ból podczas stosunku, zapalenia pochwy oraz dolegliwości mogące wystąpić w trakcie chemioterapii i leczenia hormonalnego. Celowane miejscowe stosowanie czopków prowadzi do szybkiego działania (w ciągu około 60 minut) i umożliwia skuteczne łagodzenie skutków ubocznych terapii, co czyni CANNEFF VAG SUP obiecującym elementem zintegrowanego programu opieki onkologicznej.

Źródła

Seltzer, E. S., Watters, A. K., MacKenzie, D., Jr, Granat, L. M., & Zhang, D. (2020). Kannabidiol (CBD) jako obiecujący lek przeciwnowotworowy. Raki, 12(11), 3203. https://doi.org/10.3390/cancers12113203

O'Brien K. (2022). Kannabidiol (CBD) w zarządzaniu rakiem. Raki, 14(4), 885. https://doi.org/10.3390/cancers14040885

Heider, C. G., Itenberg, S. A., Rao, J., Ma, H., & Wu, X. (2022). Mechanizmy działania kannabidiolu (CBD) w leczeniu raka: przegląd. Biologia, 11(6), 817. https://doi.org/10.3390/biology11060817

Nahler G. Fitokannabinoidy jako wsparcie chemioterapii — przegląd dla użytkowników. Onkologia. 2024; 4(4):287-321. https://doi.org/10.3390/onco4040021

Nahler G. (2022). Kannabidiol i inne fitokannabinoidy jako terapie przeciwnowotworowe. Medycyna farmaceutyczna, 36(2), 99–129. https://doi.org/10.1007/s40290-022-00420-4

Nahler G, Jones TM (2018) Czysty kannabidiol kontra ekstrakty zawierające kannabidiol: wyraźnie różne modulatory wielocelowe. J Altern Complement Integr Med 4: 048. 10.24966/ACIM-7562/100048