Het endocannabinoïdesysteem (ECS)

Wat wordt verstaan onder het endocannabinoïdesysteem en hoe werkt het?

In feite is het aantal potentiële componenten van dit systeem, waarvan de oorsprong werd geïdentificeerd uit studies over het werkingsmechanisme van de psychotrope bestanddelen van sommige cannabissoorten, Δ9-Tetrahydrocannabinol (THC), snel toegenomen. Men kan dus met een gerust hart stellen dat de wetenschap continu zowel de componenten als de fysiologische betekenis herkent en het begrip daarvan laat groeien. Zeker is dat het ECS een belangrijke rol speelt bij zeer veel essentiële lichaamsfuncties.

De definitie van de term endocannabinoïde (eCB) zal in de nabije toekomst zeker veranderen, aangezien het onderzoek hiernaar nog relatief jong is. Rond de eeuwwisseling werd het ECS gedefinieerd als het geheel van de twee G-proteïne-gekoppelde receptoren (GPCR's) CB1 (Cannabinoïde Receptor Type-1) en CB2. De CB1 receptor is de meest voorkomende receptor in het centrale zenuwstelsel, wat zijn belang nog vergroot. Hun twee best onderzochte endogene liganden - dus de stoffen die eraan kunnen binden - die ook als eCB worden aangeduid, zijn N-Arachidonoyl-Ethanolamine (Anandamide) en 2-Arachidonoylglycerol (2-AG). De enzymen waarvan men toen aannam dat ze alleen verantwoordelijk waren voor de eCB-biosynthese, heten N-Acyl-Phosphatidyl-Ethanolamine-selectieve fosfolipase D (NAPE-PLD) en Diacylglycerin-lipasen (DAGL) α en β, evenals voor de afbraak, de hydrolytische inactivatie, de vetzuuramid-hydrolase (fatty acid amide hydrolase (FAAH)) en monoacylglycerol-lipase (MAGL).

Deze definitie roept echter enkele semantische problemen op, want van de > 80 cannabinoïden die van nature in cannabis voorkomen, waren alleen THC (als agonist) en het minder vaak voorkomende propyl-analoge Δ9-Tetrahydrocannabivarin (THCV) (als antagonist) in staat met hoge affiniteit aan CB1R en CB2R te binden. Daarom zouden deze twee receptoren niet als "cannabinoïde"-receptoren moeten worden gedefinieerd, maar eerder als THC/THCV-receptoren. De definitie "cannabinoïde receptor" zou ook die eiwitten moeten omvatten waaraan cannabinoïden vaak binden, zoals de thermosensitieve transient receptor potential (TRP)-kationenkanalen. Als gevolg daarvan zouden "endocannabinoïden" niet alleen de endogene liganden van CB1R en CB2R moeten aanduiden, maar veeleer alle liganden van deze "cannabinoïde receptoren".

Hieruit volgt dat AEA en 2-AG (dat ongeveer 1000 keer zo vaak in de hersenen voorkomt als AEA) niet de enige eCB zijn, wat op zijn beurt tot gevolg heeft dat andere enzymen die verantwoordelijk zijn voor de biosynthese en inactivatie van de andere mediatoren, die uiteindelijk in de lijst van eCB worden opgenomen, ook aan het ECS worden toegeschreven. Deze conclusie toont duidelijk aan hoe moeilijk het kan zijn om een systeem in een organisme af te bakenen, vooral als het zeer laat is ontdekt; waarvan de relevantie echter van het grootste belang is, zoals we kunnen zien aan de fysiologische invloeden.

Wat doet het ECS?

Het ECS dient volgens alle tot nu toe bekende inzichten het behoud van homeostase. Dit is er om het lichaam en zijn functies in balans te houden. Een gereguleerde toestand (zoals lichaamstemperatuur, constante voorziening van zuurstof en voedingsstoffen, immuunafweer, weefselontwikkeling, voortplanting, enz.) is een voorwaarde voor de ontwikkeling, het overleven en de vernieuwing van de cellen waaruit ons organisme bestaat en waarvan de functie afhankelijk is. Elk van de doelparameters is opgenomen in complexe regelkringen die als geheel onze lichaamsfuncties reguleren. Het ECS dient het behoud van deze regelkringen door overmatige reacties te dempen en/of deze bij onvoldoende regulatie te moduleren.

De retrograde controle op het gebied van neuronale communicatie is tot nu toe waarschijnlijk de best onderzochte controlefunctie van de eCB. Bij overmatige innervatie van receptoren in de postsynaptische cel wordt de afgifte van neurotransmitters in de synaptische spleet door een retrograde signaaltransductie (postsynaps naar presynaps) geremd. Simpel gezegd dempt het ECS met dit mechanisme overmatige neuronale communicatie. Dit heeft natuurlijk fysiologische betekenis, vooral op het niveau van geheugenprestaties, pijnwaarneming en emoties.

De fysiologische relevantie is groter dan tot nu toe werd aangenomen. Om hier enkele invloedssferen te noemen:

De complexe functie van het ECS

Net zoals de regulatie van neuronale communicatie reguleert het ECS immuunfuncties, vooral in gebieden waar het immuunsysteem (zoals tot nu toe gedefinieerd) minder sterk ontwikkeld is, zoals de hersenen. Het ECS beïnvloedt de energiehuishouding van de neuronen en kan daarmee neuroprotectieve effecten uitoefenen. Het ECS heeft directe invloed op ontstekingsreacties, een onderdeel van onze immuunrespons, ter verdediging tegen infecties en als onderdeel van het herstel na verwondingen. AEA remt naar verluidt ook functionele activiteiten van het immuunsysteem, met name de productie van ontstekingsbevorderende cytokinen (IL-2, TNF-α en IF-γ).

Het ECS stuurt de ontwikkeling van onze lichaamsbouw aan en reguleert via complexe moleculaire gradiënten bijvoorbeeld de verbinding van de neuronen van het embryo, of de differentiatie van celtypen (bijv. osteoblasten/osteoclasten of myotuben/myofibrillen). Het ECS beïnvloedt het endometrium, dat essentieel is voor de voortplanting, evenals de regulatie van de spermatogenese.

Het ECS reguleert de eetlust en de daaruit voortvloeiende opname van voedsel en voedingsstoffen. Het ECS van het maag-darmkanaal (GI) en de lever. AEA, 2-AG en OEA (N-Oleoylethanolamide) worden gesynthetiseerd in de darm en de lever, waar ze lokaal en in de hersenen werken. eCB reguleren de darmmotiliteit op het niveau van de enterische zenuwplexussen, verminderen darmontsteking door hun werking op het immuunsysteem en beïnvloeden de functie van de darmbarrière op het niveau van het epitheel. eCB en OEA reguleren de voedselinname door hun werking op entero-endocriene cellen in de darmwand, de nervus vagus en in de hersenen. In de lever hebben CB1 en CB2 tegengestelde effecten, waarbij CB1 steatose, fibrogenese, apoptose en proliferatie bevordert en CB2 deze effecten remt.

Het verborgen systeem: waarom het endocannabinoïdesysteem onze gezondheid aanzienlijk beïnvloedt

Het onbekende systeem in het lichaam

We kennen allemaal de grote systemen van ons lichaam – het hart- en vaatstelsel, het ademhalingssysteem, het skelet- en spierstelsel, het endocriene systeem en natuurlijk het zenuwstelsel, dat lange tijd werd gezien als het controlecentrum van alle fysiologische processen. Maar slechts weinigen weten dat er een ander, overkoepelend systeem is dat al deze gebieden met elkaar verbindt, reguleert en stabiliseert: het endocannabinoïdesysteem – kortweg ECS.

Hoewel het al in de jaren 1990 wetenschappelijk werd ontdekt, ontbreekt het tot op heden in de meeste medische leerboeken. En dat, hoewel het belang ervan voor onze gezondheid nauwelijks te overschatten is.

Waarom is het ECS zo lang onontdekt gebleven?

Het ECS werd ontdekt in het kader van onderzoek naar de cannabisplant – nauwkeuriger gezegd door radioactief gemarkeerde THC. Deze ontdekking was niet onomstreden. Cannabis was decennialang gestigmatiseerd, wat ook het wetenschappelijk onderzoek belemmerde. Daarbij heeft de plant evolutionair gezien nauwelijks iets te maken met het ECS: het systeem is meer dan 600 miljoen jaar oud, cannabis in de huidige vorm maximaal 50.000.

De rol van fytocannabinoïden zoals CBD en THC

Fytocannabinoïden, met name CBD en THC, kunnen het ECS gericht moduleren. Ze werken daarbij niet alleen direct op de bekende receptoren, maar beïnvloeden ook enzymen en signaalroutes. Steeds meer studies tonen het therapeutische nut aan bij chronische pijn, ontstekingen, neurologische aandoeningen, psychische belastingen en hormonale disbalansen.

Wat verzwakt het ECS – en hoe kan het worden versterkt?

Zoals elk biologisch systeem is ook het ECS vatbaar voor belastingen, vooral door:

• Ongezonde voeding
• Milieutoxines
• Chronisch medicijngebruik
• Emotionele stress
• Epigenetische invloeden

Ter versterking van het ECS worden aanbevolen:

Het ECS – sleutel tot de gezondheid van de toekomst

Het endocannabinoïdesysteem is geen nicheonderwerp – het is een centrale factor voor holistische gezondheid en een veelbelovende benadering voor preventie, therapie en optimalisatie van de levensstijl. Het is tijd dat dit systeem zijn plek krijgt in het medisch onderwijs en de volksgezondheidsvoorlichting.

Niet de hersenen zijn de baas – het is het endocannabinoïdesysteem.

Samenvatting

Van techniekleerling tot cannabinoïde-pionier

Mijn naam is Philip Schmiedhofer, ik ben 35 jaar oud en heb een bijzondere reis achter de rug – van aankomend vliegtuigtechnicus via een studie medische technologie tot neurowetenschappelijk onderzoek en uiteindelijk cannabinoïde-medicijnen. Wat mij drijft? De wens om het menselijk lichaam en zijn zelfhelende krachten beter te begrijpen – en deze kennis praktisch toe te passen.

Na een meniscusblessure kwam ik voor het eerst zelf in aanraking met de ondersteunende werking van CBD. De positieve ervaring wekte mijn interesse in cannabinoïden – en zo begon ik me diep te verdiepen in het onderzoek naar het endocannabinoïdesysteem. Vandaag de dag leid ik de SBR Development Holding, waartoe onder andere cannhelp, een pioniersbedrijf op het gebied van CBD-producten, evenals cannmedic, een distributie gespecialiseerd in medische cannabinoïdeproducten, behoren.

Wat is het endocannabinoïdesysteem?

Het ECS is een complex netwerk van receptoren (CB1, CB2, GPR55, GPR18, GPR119), lichaamseigen liganden zoals Anandamide en 2-AG, evenals enzymen die deze indien nodig synthetiseren of afbreken. Het is verantwoordelijk voor de Homeostase, oftewel het evenwicht van levensbelangrijke functies in het lichaam – zoals pijnregulatie, slaap, immuunafweer, spijsvertering, hormoonhuishouding en emotionele balans.

Een sleutelrol speelt de retrograde signaaloverdracht: Endocannabinoïden worden in zenuwcellen gevormd als reactie op prikkels, migreren terug naar de voorafgaande cel en remmen daar de afgifte van boodschapperstoffen – een nauwkeurig mechanisme voor het fijn afstellen van neuronale activiteit.

De fysiologische betekenis van het ECS wordt onderschat. Het ECS wordt beïnvloed door voeding, slaap, stress, beweging en sociale interactie, evenals de opname van externe cannabinoïden (bijv. fyto-cannabinoïden). Dit verklaart onder andere de historische teelt van de hennepplant en het gebruik als geneesmiddel, genotmiddel en verslavingsmiddel. Lees meer over Fytocannabinoïden in onze bijbehorende blogpost.