Oorzaak en behandeling van aambeien

Wat zijn aambeien precies?

Aambeien zijn bloedvaten die zich onder het slijmvlies tussen het endeldarm en de anus bevinden en een netwerkachtige structuur hebben. Alle mensen hebben aambeien omdat ze helpen de darm veilig naar buiten af te sluiten door de fijne continentie (het afsluiten van lucht en vloeistof in het rectum) te waarborgen. De bloedvaten kunnen om verschillende redenen klachten veroorzaken. Aambeien kunnen ontsteken, bloeden, opzwellen, inscheuren, barsten of naar buiten uitpuilen (prolaps). In dat geval spreken artsen van een aambeienlijden.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van aambeien?

De belangrijkste oorzaak van aambeien is sterk persen met verhoogde druk in de buikholte (hoge intra-abdominale druk) en napersten bij de stoelgang. Zo kunnen darmklachten zoals diarree of verstopping een negatieve invloed hebben op het normale sluitgedrag van het rectum. Een frequente ledigingsfrequentie – bijvoorbeeld bij langdurige diarree – kan de aambeien doen irriteren. Daarom kunnen ook drukverhogingen in de buikholte, met diverse oorzaken, bijvoorbeeld door aanhoudend hoesten of overgewicht, leiden tot aambeien. Ook sportactiviteiten zoals gewichtheffen of buikspieroefeningen kunnen de intra-abdominale druk verhogen. Zwangerschappen kunnen door de verhoogde druk in de buikholte samen met het versoepelen van het weefsel in de bekkenbodem aambeienklachten veroorzaken. Een begeleidende bekkenbodemtraining is daarom een belangrijke tegenmaatregel.

Het bindweefsel verliest door veroudering aan stevigheid. Daarom nemen problemen met aambeien toe naarmate men ouder wordt. Vezelarme voeding, gebrek aan beweging en onvoldoende drinken bevorderen het ontstaan van aambeienklachten. Verder zijn er genetische predisposities voor aambeienklachten. Een aanleg voor deze aandoening is bij sommige mensen dus al familiaal bepaald.

Wat zijn de symptomen van aambeien?

Aambeien veroorzaken afhankelijk van de ernst hinderlijk vochtverlies, jeuk, branderigheid of bloedingen na de stoelgang. In een later stadium van de aandoening ontstaat een vreemd lichaamsgevoel door het optreden van prolaps en kunnen fijne incontinentieproblemen zich manifesteren. Meestal bestaan de symptomen van de patiënten bij de proctologische onderzoeken al geruime tijd en worden soms alleen bij routinecontroles, bijvoorbeeld bij een uroloog of dermatoloog, vastgesteld. Vaak zijn mannen getroffen, omdat zij bijvoorbeeld uit angst voor afkeuring pas later medisch advies zoeken. Het geldt natuurlijk, zoals bij alle aandoeningen, het ziekteproces zo snel mogelijk positief te beïnvloeden.

Welke stadia van aambeien zijn er?

Stadium 1:

Interne aambeien, die ook bij persen niet zichtbaar worden aan de buitenkant, kunnen hinderlijk vochtverlies, jeuk, branderigheid of pijnloos bloedverlies na de stoelgang veroorzaken. Daarom moeten ook hier eventuele afwijkingen zoals bloed in de ontlasting of frequente jeuk serieus worden genomen, ook als er nog geen pijn optreedt.

Stadium 2:

Een uitwendige prolaps van de aambeien die alleen optreedt bij persen en in rust spontaan teruggaat, definieert het tweede stadium van aambeienklachten. 

Stadium 3:

Een blijvende prolaps van de aambeien die uit de anus naar buiten treedt en door manipulatie, bijvoorbeeld met de vinger, kan worden gecorrigeerd, evenals begeleidende symptomen zoals een vreemd gevoel, frequente bloedingen, vochtig worden en ontstekingen, gecombineerd met een anale fijnincontinentie, zijn typisch voor het derde stadium. 

Stadium 4:

De aambeienprolaps is handmatig niet meer terug te duwen. Hier zijn medische ingrepen onmisbaar.

Hoe worden aambeien gediagnosticeerd?

De klachten wijzen al op de aandoening. Door gerichte lichamelijke onderzoeken en een darmonderzoek kan de specialist een zekere diagnose stellen. Sterk ontwikkelde aambeien (bijv. prolaps) zijn met het blote oog te zien. Andere veranderingen in het endeldarmgebied en andere aandoeningen zoals tumoren, poliepen, een vergrote prostaat of abcessen worden door het uitgebreide onderzoek uitgesloten. 

Wat kunt u doen tegen aambeien?

Voorkomen is de beste nazorg. Een gezonde vezelrijke voeding en veel vocht ondersteunen een normale spijsvertering en zijn de meest efficiënte manier om harde ontlasting (tot verstopping aan toe) en daarmee onnodig persen op het toilet te vermijden. Ga pas naar het toilet als u echt moet. Vermijd overmatig persen en probeer te ontspannen. Zorg voor een regelmatige stoelgang en plan voldoende tijd in. Regelmatige lichaamsbeweging en maaltijden helpen daarbij. Mocht u toch last krijgen van aambeien, raak dan niet ontmoedigd. Tegen lichte aambeienklachten kunnen lauwe zitbaden met toevoeging van kamille of eikenbast en rust al voldoende hulp bieden. Ontspanningsmaatregelen verlagen de verhoogde spanning van de sluitspier (sfinctertonus), want ook stress speelt een rol bij het ontstaan van aambeienklachten. 

Lichte klachten zoals vochtig worden en jeuk kunnen door ontstekingsremmende middelen worden behandeld. Zalven en zalven uit de apotheek behandeld worden. Deze maatregelen verlichten de symptomen op korte termijn. Een oorzaakonderzoek en eventueel noodzakelijke aanpassing van de levensstijl worden echter dringend aanbevolen om chronische verslechteringen te voorkomen. Vraag hierover uw arts of apotheker.

Wat moet ik doen als de klachten van aambeien verergeren?

Ook dan staan artsen verschillende therapieën ter beschikking om gericht vergrote aambeien te behandelen. Welke voor u persoonlijk het beste is, beslist de behandelende arts. Het is belangrijk dat u zich tot een arts van uw vertrouwen wendt en niet uit angst of schaamte terughoudend bent om openlijk uw gezondheidsproblemen te bespreken.