Oorzaak en behandeling van aambeien

Wat zijn aambeien precies?

Aambeien zijn bloedvaten die zich onder het slijmvlies tussen endeldarm en anus bevinden en een netwerkachtige structuur hebben. Iedereen heeft aambeien omdat ze helpen de darm veilig naar buiten af te sluiten door de fijne continentie (het afsluiten van lucht en vocht in het rectum) te waarborgen. De bloedvaten kunnen om verschillende redenen klachten veroorzaken. Aambeien kunnen ontsteken, bloeden, opzwellen, inscheuren, barsten of naar buiten puilen (prolaps). In dat geval spreken artsen van een aambeienaandoening.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van aambeienklachten?

De belangrijkste oorzaak van aambeien is hard persen met verhoogde druk in de buikholte (hoge intra-abdominale druk) en napersten bij de stoelgang. Darmklachten zoals diarree of verstopping kunnen het normale sluitgedrag van het rectum negatief beïnvloeden. Een frequente ontlastingsfrequentie – bijvoorbeeld bij langdurige diarree – kan de aambeien doen irriteren. Daarom kunnen ook drukverhogingen in de buikholte, met diverse oorzaken, zoals aanhoudend hoesten of overgewicht, leiden tot aambeien. Ook sportactiviteiten zoals gewichtheffen of buikspieroefeningen kunnen de intra-abdominale druk verhogen. Zwangerschappen kunnen door de verhoogde druk in de buikholte samen met het versoepelen van het weefsel in de bekkenbodem aambeienklachten veroorzaken. Een begeleidende bekkenbodemtraining is daarom een belangrijke tegenmaatregel.

Het bindweefsel verliest door veroudering aan stevigheid. Daarom nemen problemen met aambeien toe naarmate men ouder wordt. Een vezelarme voeding, gebrek aan beweging en onvoldoende drinken bevorderen het ontstaan van aambeienklachten. Daarnaast is er een genetische aanleg voor aambeien. Een aanleg voor deze aandoening is bij sommige mensen dus al familiair bepaald.

Wat zijn de symptomen van aambeien?

Aambeien veroorzaken afhankelijk van de ernst hinderlijk vochtverlies, jeuk, branderigheid of bloedingen na de stoelgang. In een later stadium van de aandoening ontstaat een vreemd lichaamsgevoel door de prolaps en kunnen lichte incontinentieproblemen zich manifesteren. Meestal hebben patiënten deze symptomen al langere tijd bij proctologisch onderzoek en worden ze soms alleen bij routinecontroles, bijvoorbeeld bij een uroloog of dermatoloog, vastgesteld. Vaak zijn mannen getroffen, omdat zij bijvoorbeeld uit angst voor afkeuring pas later medische hulp zoeken. Het geldt natuurlijk, zoals bij alle aandoeningen, om het ziekteproces zo snel mogelijk positief te beïnvloeden.

Welke stadia van aambeien zijn er?

Stadium 1:

Inwendige aambeien die ook bij persen niet zichtbaar worden, kunnen hinderlijk vochtverlies, jeuk, branderigheid of pijnloos bloedverlies na de stoelgang veroorzaken. Daarom moeten ook hier eventuele afwijkingen zoals bloed in de ontlasting of frequente jeuk serieus worden genomen, ook als er nog geen pijn is.

Stadium 2:

Een uitwendige prolaps van de aambeien die alleen bij persen optreedt en in rust spontaan teruggaat, definieert het tweede stadium van aambeien. 

Stadium 3:

Een blijvende prolaps van de aambeien die uit de anus naar buiten komt en door manipulatie, bijvoorbeeld met vingerdruk, kan worden gecorrigeerd, samen met symptomen zoals een vreemd lichaamsgevoel, frequente bloedingen, vochtverlies en ontstekingen, gecombineerd met een lichte anale incontinentie, zijn typisch voor het derde stadium. 

Stadium 4:

De aambei-prolaps kan niet meer handmatig worden teruggeduwd. Hier zijn medische ingrepen onmisbaar.

Hoe worden aambeien gediagnosticeerd?

De klachten wijzen al op de aandoening. Door gerichte lichamelijke onderzoeken en een darmonderzoek kan de specialist een betrouwbare diagnose stellen. Sterk ontwikkelde aambeien (bijv. prolaps) zijn met het blote oog zichtbaar. Andere veranderingen in het endeldarmgebied en bijkomende aandoeningen zoals tumoren, poliepen, een vergrote prostaat of abcessen worden door uitgebreid onderzoek uitgesloten. 

Wat kunt u doen tegen aambeien?

Voorkomen is de beste nazorg. Een gezonde vezelrijke voeding en veel vocht ondersteunen een normale spijsvertering en zijn de meest efficiënte manier om harde ontlasting (tot verstopping aan toe) en daarmee onnodig persen op het toilet te voorkomen. Ga pas naar het toilet als u echt moet. Vermijd overmatig persen en probeer te ontspannen. Zorg voor een regelmatige stoelgang en plan voldoende tijd in. Regelmatige lichaamsbeweging en maaltijden helpen daarbij. Mocht u toch last krijgen van aambeien, raak dan niet ontmoedigd. Tegen lichte aambeienklachten kunnen lauwe zitbaden met toevoeging van kamille of eikenbast en rust al voldoende verlichting bieden. Ontspanningsmaatregelen verlagen de verhoogde spanning van de sluitspier (sfinctertonus), want ook stress speelt een rol bij het ontstaan van aambeienklachten. 

Lichte klachten zoals vochtig worden en jeuk kunnen worden behandeld met ontstekingsremmende middelen. Zalven en zalven uit de apotheek behandeld worden. Deze maatregelen verlichten de symptomen op korte termijn. Het is echter dringend aan te raden om de oorzaak te achterhalen en indien nodig de levensstijl aan te passen om chronische verslechteringen te voorkomen. Vraag hierover uw arts of apotheker.

Wat moet ik doen als de klachten van aambeien verergeren?

Ook dan staan artsen verschillende behandelmethoden ter beschikking om gericht vergrote aambeien te behandelen. Welke methode voor u persoonlijk het beste is, beslist de behandelende arts. Het is belangrijk dat u een arts vertrouwt en niet uit angst of schaamte terughoudend bent om openlijk over uw gezondheidsproblemen te spreken.