Gefermenteerde voedingsmiddelen en het microbioom

Wat betekent fermentatie vanuit voedingsfysiologisch oogpunt?

Vanuit voedingsfysiologisch oogpunt verwijst fermentatie naar een biologisch omzettingsproces waarbij micro-organismen zoals bacteriën of gisten natuurlijke bestanddelen van voedingsmiddelen enzymatisch afbreken en veranderen. Dit proces vindt plaats onder gecontroleerde omstandigheden en gebeurt met of zonder zuurstoftoevoer. Oorspronkelijk werd het ontwikkeld om voedingsmiddelen houdbaar te maken.

Tijdens het fermentatieproces worden koolhydraten, eiwitten en andere voedingsstoffen gedeeltelijk afgebroken door de activiteit van micro-organismen. Hierbij ontstaan nieuwe metabolieten, zoals organische zuren, die het voedingsmiddel stabiliseren en de eigenschappen ervan veranderen. Vanuit voedingsfysiologisch perspectief is fermentatie dus geen toevoeging, maar een microbiële voorbewerking van voedingsmiddelen. Een belangrijk kenmerk van fermentatie is de verandering van de structuur van het voedingsmiddel. Bepaalde moeilijk verteerbare bestanddelen worden verminderd, terwijl andere bestanddelen beter beschikbaar worden. Tegelijkertijd ontstaan nieuwe smaak-, sensorische en functionele eigenschappen die gefermenteerde voedingsmiddelen duidelijk onderscheiden van hun niet-gefermenteerde uitgangsproducten.

Fermentatie moet dus niet worden gezien als een medische of therapeutische maatregel, maar als een traditioneel voedingsfysiologisch proces dat voedingsmiddelen biologisch verandert. Dit proces vormt de basis voor veel klassieke voedingsmiddelen en speelt tot op heden een belangrijke rol in een evenwichtige, gevarieerde voeding.

Verschil tussen gefermenteerde en niet-gefermenteerde levensmiddelen

Het belangrijkste verschil tussen gefermenteerde en niet-gefermenteerde voedingsmiddelen ligt in de microbiële verwerking van de grondstoffen. Niet-gefermenteerde voedingsmiddelen worden in hun oorspronkelijke of slechts fysiek bewerkte vorm geconsumeerd. Gefermenteerde voedingsmiddelen daarentegen ondergaan een gecontroleerd biologisch omzettingsproces door micro-organismen. Bij niet-gefermenteerde voedingsmiddelen blijven structuur en samenstelling van de bestanddelen grotendeels onveranderd. Koolhydraten, eiwitten en andere bestanddelen zijn in hun natuurlijke vorm aanwezig en moeten volledig door de menselijke spijsvertering worden afgebroken.

Gefermenteerde voedingsmiddelen daarentegen ondergaan al vóór consumptie een microbiële voorbewerking. Tijdens dit proces veranderen de structuur, samenstelling en eigenschappen van het voedingsmiddel. Bepaalde bestanddelen worden afgebroken, andere omgezet of nieuw gevormd. Dit kan leiden tot veranderde sensorische eigenschappen zoals smaak, zuurgraad en textuur en beïnvloedt de vertering van het voedsel.

Deze vergelijking maakt duidelijk dat gefermenteerde en niet-gefermenteerde voedingsmiddelen zich vooral onderscheiden in het verwerkingsproces en hun eigenschappen, maar niet fundamenteel in hun plaats binnen een evenwichtige voeding. Een objectieve classificatie is in dit verband van doorslaggevend belang.

Gefermenteerde voedingsmiddelen zijn niet per se als "beter" of "gezonder" te classificeren. Ze verschillen functioneel vooral door het eerder uitgevoerde microbiële proces van niet-gefermenteerde producten.

Hoe gefermenteerde voedingsmiddelen het darmmicrobioom beïnvloeden

Gefermenteerde voedingsmiddelen kunnen op verschillende manieren met het darmmicrobioom interageren, waarbij de effecten niet altijd voorspelbaar zijn. Vanuit voedingsfysiologisch oogpunt beïnvloeden ze vooral het microbiële milieu in de darm en de activiteit daarvan, maar niet in de zin van een directe of gegarandeerde verandering van de darmflora.

Een centraal aspect is dat gefermenteerde voedingsmiddelen microbieel stofwisselingsproducten bevatten die al tijdens de fermentatie zijn ontstaan. Deze stoffen komen in de darm terecht en kunnen daar dienen als signalen of substraten voor bestaande darmbacteriën. Gefermenteerde voedingsmiddelen bevorderen dus de functionele activiteit van het aanwezige microbioom, in plaats van de volledige heropbouw ervan te veroorzaken. Bovendien kunnen gefermenteerde voedingsmiddelen de microbiële diversiteit indirect beïnvloeden door het darmmilieu te veranderen. Door hun specifieke zuurgehalte en samenstelling bevorderen ze de omstandigheden waaronder bepaalde micro-organismen worden gestimuleerd of geremd. De effecten die optreden zijn echter individueel verschillend en hangen sterk af van de uitgangssamenstelling van het microbioom. Het is van cruciaal belang een duidelijke afbakening te maken: gefermenteerde voedingsmiddelen zijn geen vervanging voor een gerichte medische therapie en mogen niet als geneesmiddelen worden gebruikt. Hun effect op het darmmicrobioom is moduleren, niet sturen of deterministisch. Onderzoeken tonen aan dat de effecten van gefermenteerde voeding zeer individueel zijn.

Samengevat beïnvloeden gefermenteerde voedingsmiddelen het darmmicrobioom door de activiteit, omgevingscondities en stofwisselingsprocessen ervan te ondersteunen of te veranderen. Ze maken deel uit van een voedingsgebonden totaalconcept en ontplooien hun werking niet geïsoleerd, maar in samenspel met de overige voeding en het individuele darmmilieu.

Probiotische en prebiotische effecten van gefermenteerd voedsel

Gefermenteerde voedingsmiddelen kunnen probiotische en prebiotische effecten hebben. Hierbij is het belangrijk op te merken dat deze twee effecten duidelijk van elkaar te onderscheiden zijn. Vanuit voedingsfysiologisch oogpunt beschrijven ze verschillende werkingsprincipes die elkaar kunnen aanvullen, maar niet per se samen voorkomen.

Een probiotisch effect treedt op wanneer gefermenteerde voedingsmiddelen levende micro-organismen bevatten die de darm in actieve vorm bereiken. Deze micro-organismen kunnen tijdelijk interageren met de bestaande darmflora. Bij de feitelijke indeling moet worden opgemerkt dat niet elk gefermenteerd voedingsmiddel automatisch levende culturen bevat. Zelfs bij aanwezige micro-organismen is hun overleving in het spijsverteringskanaal individueel verschillend. Het prebiotische effect beschrijft de werking van bepaalde voedingsbestanddelen die dienen als voedingsbasis voor reeds aanwezige darmbacteriën. Gefermenteerde voedingsmiddelen kunnen prebiotisch werken omdat tijdens het fermentatieproces complexe structuren worden afgebroken die leiden tot beter bruikbare substraten. Deze kunnen door de bestaande darmflora worden gebruikt zonder dat nieuwe micro-organismen hoeven te worden toegevoegd.

Het is van essentieel belang te begrijpen dat gefermenteerde voedingsmiddelen niet automatisch als probiotica worden beschouwd. Hun voedingsfysiologische betekenis ligt vooral in het vermogen om de functionele omgeving in de darm te beïnvloeden. Probiotische effecten zijn mogelijk, maar niet gegarandeerd. Prebiotische effecten zijn vaak indirect en afhankelijk van de individuele samenstelling van het darmmicrobioom.

Samengevat kunnen gefermenteerde voedingsmiddelen zowel probiotische als prebiotische eigenschappen bezitten. Het is echter cruciaal om hun werking als ondersteunend en moduleren te begrijpen. Ze vervangen geen gerichte medische interventie, maar kunnen binnen een uitgebalanceerd dieet bijdragen aan de functionele stabiliteit van het darmmicrobioom.

Fermentatie en spijsvertering: betere beschikbaarheid van voedingsstoffen

Fermentatie kan de spijsvertering en de beschikbaarheid van voedingsstoffen in voedingsmiddelen positief beïnvloeden, omdat het al vóór consumptie leidt tot een microbiële voorbewerking van het voedsel. Vanuit voedingsfysiologisch oogpunt betekent dit dat bepaalde bestanddelen van het voedingsmiddel voor het menselijk lichaam gemakkelijker toegankelijk worden.

Tijdens het fermentatieproces worden complexe structuren afgebroken door micro-organismen. Tot de bestanddelen behoren onder andere moeilijk verteerbare koolhydraten en plantaardige celbestanddelen. Door dit proces wordt het spijsverteringswerk van de darm ontlast, omdat bepaalde voedingsstoffen niet meer volledig zelf hoeven te worden afgebroken. Een ander effect van fermentatie is de vermindering van remmende stoffen. In plantaardige voedingsmiddelen kunnen natuurlijke stoffen aanwezig zijn die de opname van mineralen kunnen belemmeren. Door fermentatieve processen kunnen deze stoffen gedeeltelijk worden afgebroken, waardoor mineralen beter beschikbaar worden. Bovendien ontstaan er tijdens de fermentatie biologisch actieve stofwisselingsproducten die de benutting van voedingsstoffen in de darm kunnen ondersteunen. Deze veranderingen betreffen niet de hoeveelheid aanwezige voedingsstoffen, maar hun fysiologische toegankelijkheid voor het lichaam.

Een objectieve beoordeling is ook in dit geval van doorslaggevend belang.

Fermentatie leidt niet automatisch tot een hogere voedingsstofdichtheid van voedingsmiddelen. Toch kan het bijdragen aan een efficiëntere benutting van aanwezige voedingsstoffen. Het effect hangt af van het uitgangsproduct, het fermentatieproces en de individuele spijsverteringssituatie.

Samengevat heeft fermentatie een positieve invloed op de spijsvertering en de beschikbaarheid van voedingsstoffen. Dit is te danken aan de verandering van de voedselstructuur en de betere toegankelijkheid van de bestanddelen voor het menselijk lichaam.

Invloed van gefermenteerde voedingsmiddelen op ontstekingen in de darm

Gefermenteerde voedingsmiddelen kunnen de ontstekingsstatus in de darm indirect beïnvloeden door in te werken op het microbiële milieu en de functie van het darmslijmvlies. Het gaat niet om een gerichte behandeling van ontstekingen, maar om de modulatie van randvoorwaarden die belangrijk zijn voor een prikkelarm darmmilieu.

Een centraal mechanisme ligt in de stofwisselingsproducten die tijdens de fermentatie ontstaan. Deze komen met het voedsel in de darm terecht en kunnen daar inwerken op immuuncellen en slijmvliescellen. Een evenwichtige microbiële omgeving ondersteunt regulerende processen die helpen een overmatige activatie van het immuunsysteem in de darm te voorkomen. Bovendien dragen gefermenteerde voedingsmiddelen bij aan het stabiliseren van het ecologische evenwicht van de darmflora. Een divers en functioneel actief microbioom wordt in verband gebracht met een gecontroleerde immuunrespons. Een verstoring van dit evenwicht kan leiden tot een verhoogde prikkel- of ontstekingsbereidheid van het darmslijmvlies.

Het is van cruciaal belang een duidelijke afbakening te maken:

Gefermenteerde voedingsmiddelen hebben geen in medische zin ontstekingsremmende werking en kunnen een medische behandeling bij ontstekingsdarmaandoeningen niet vervangen. Hun invloed is ondersteunend en preventief te begrijpen en hangt sterk af van individuele factoren zoals de uitgangssituatie van de darmflora, de voeding in het algemeen en de levensstijl.

Samenvattend kunnen gefermenteerde voedingsmiddelen bijdragen aan het bevorderen van een ontstekingsarm darmmilieu door de microbiële balans te ondersteunen en de interactie tussen darmflora en immuunsysteem positief te beïnvloeden. Hun werking komt altijd tot uiting binnen het kader van een algeheel evenwichtig dieet.

Gefermenteerde voeding bij een gevoelige darm

Een gefermenteerd dieet kan voor mensen met een gevoelige darm voordelig, maar ook uitdagend zijn. Beslissend is daarbij niet de fermentatie zelf, maar de individuele tolerantie voor de betreffende voedingsmiddelen en de samenstelling van de darmflora.

Gefermenteerde voedingsmiddelen bevatten al voorbewerkte bestanddelen, wat de spijsvertering kan vergemakkelijken. Tegelijkertijd kunnen ze zuren of biogene stoffen bevatten waarop gevoelige personen gevoelig kunnen reageren. Om deze reden is bij een gevoelige darmfunctie een individuele en geleidelijke aanpak van groot belang. Het is aan te raden dat betrokkenen gefermenteerde voedingsmiddelen in kleine hoeveelheden en goed verspreid over de dag integreren. Hierdoor kan de darm zich geleidelijk aanpassen aan nieuwe prikkels. De zorgvuldige keuze van producten is cruciaal. Mild gefermenteerde voedingsmiddelen worden doorgaans beter verdragen dan sterk gefermenteerde varianten.

Een objectieve beoordeling is in dit verband van doorslaggevend belang.

Een gefermenteerd dieet is geen universele oplossing voor gevoelige darmklachten. Het is aan te raden dit altijd in de context van de gehele voeding te bekijken en aan te passen aan de persoonlijke tolerantie.

Betekenis van gefermenteerde producten voor de gezondheid van de endeldarm

Gefermenteerde producten kunnen een positieve invloed hebben op de endeldarmgezondheid, omdat ze indirect de kwaliteit van de ontlasting, het darmmilieu en de integriteit van het slijmvlies beïnvloeden. Daarbij is het cruciaal dat hun betekenis functioneel en niet therapeutisch wordt begrepen. Gefermenteerde voedingsmiddelen zijn niet bedoeld voor de behandeling van endeldarmaandoeningen, maar kunnen wel de randvoorwaarden beïnvloeden die belangrijk zijn voor het gevoelige endeldarmgebied.

Er bestaat een centraal verband via de stoelgangregulatie. Gefermenteerde producten kunnen in combinatie met een vezelrijke voeding bijdragen aan een gelijkmatigere ontlastingsconsistentie. Een zachte, goed gevormde ontlasting vermindert mechanische belasting tijdens de stoelgang en ontlast daardoor de endeldarm. Dit is vooral van belang met het oog op gevoelige slijmvliezen of bestaande irritatietoestanden.

Daarnaast hebben gefermenteerde voedingsmiddelen invloed op het microbieel milieu van de darm, dat doorwerkt tot in de endeldarm. Een evenwichtig darmmilieu kan bijdragen aan het ondersteunen van de slijmvliesbarrière en het verminderen van lokale irritaties. Ook het immunologische evenwicht in de endeldarm profiteert van stabiele microbiële omstandigheden.

Gefermenteerde producten kunnen binnen een darmvriendelijk dieet een ondersteunende bijdrage leveren aan de gezondheid van de endeldarm, doordat ze indirect invloed uitoefenen op stoelgangkwaliteit, darmmilieu en slijmvliesintegriteit. Een gelijkmatige, goed verdraagbare stoelgangconsistentie vermindert mechanische belasting bij de stoelgang en ontlast daardoor het gevoelige endeldarmgebied. Als aanvulling op voedingsfysiologische maatregelen kan bij bestaande endeldarmgerelateerde klachten een lokale, conventionele therapie zinvol zijn. In dit verband worden CANNEFF® SUP zetpillen met CBD en hyaluronzuur ingezet om het slijmvlies in de endeldarm gericht te bevochtigen, beschermen en regenereren. De combinatie van een aangepast dieet met gefermenteerde voedingsmiddelen en een lokaal werkzame slijmvliesverzorging volgt een holistische, maar medisch duidelijk afgebakende aanpak, waarbij voeding en medisch hulpmiddel verschillende, elkaar aanvullende rollen vervullen.

Voor een deskundige beoordeling is een duidelijke medische classificatie onmisbaar: Gefermenteerde producten vormen geen behandelmethode voor endeldarmaandoeningen zoals aambeien of anale fissuren. Hun betekenis ligt uitsluitend in de ondersteunende begeleiding van een darmvriendelijk dieet, dat de endeldarm functioneel kan ontlasten.

Fermentatie als onderdeel van een darmvriendelijk dieet

Fermentatie is een belangrijk onderdeel van een darmvriendelijk dieet. Het kan het darmmilieu aanvullend ondersteunen. Vanwege hun microbieel voorbewerkte structuren zijn ze goed te integreren in een evenwichtig, vezelrijk dieet. Ze werken daarbij niet geïsoleerd, maar in samenspel met andere voedingsfysiologische factoren. Cruciaal is een individuele, gematigde keuze die de persoonlijke verdraagzaamheid in acht neemt.

Integratie van gefermenteerde producten in het dagelijks leven

Fermentatie is een belangrijk onderdeel van een darmvriendelijk dieet. Het kan het darmmilieu aanvullend ondersteunen. Vanwege hun microbieel voorbewerkte structuren zijn ze goed te integreren in een evenwichtig, vezelrijk dieet. Ze werken daarbij niet geïsoleerd, maar in samenspel met andere voedingsfysiologische factoren. Cruciaal is een individuele, gematigde keuze die de persoonlijke verdraagzaamheid in acht neemt.

Bronnen

Wastyk, H. C., Fragiadakis, G. K., Perelman, D., Dahan, D., Merrill, B. D., Yu, F. B., Topf, M., Gonzalez, C. G., Van Treuren, W., Han, S., Robinson, J. L., Elias, J. E., Sonnenburg, E. D., Gardner, C. D., & Sonnenburg, J. L. (2021). Darm-microbiota-gerichte diëten moduleren de menselijke immuunstatus. Cell, 184(16), 4137–4153.e14. https://doi.org/10.1016/j.cell.2021.06.019

Hooper, L. V., Littman, D. R., & Macpherson, A. J. (2012). Interacties tussen de microbiota en het immuunsysteem. Science (New York, N.Y.), 336(6086), 1268–1273. https://doi.org/10.1126/science.1223490

de Vos, W. M., Tilg, H., Van Hul, M., & Cani, P. D. (2022). Darmmicrobioom en gezondheid: mechanistische inzichten.Goed, 71(5), 1020–1032. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2021-326789

David, L. A., Maurice, C. F., Carmody, R. N., Gootenberg, D. B., Button, J. E., Wolfe, B. E., Ling, A. V., Devlin, A. S., Varma, Y., Fischbach, M. A., Biddinger, S. B., Dutton, R. J., & Turnbaugh, P. J. (2014). Dieet verandert snel en reproduceerbaar het menselijke darmmicrobioom.Natuur, 505(7484), 559–563. https://doi.org/10.1038/nature12820

Sonnenburg, E. D., Smits, S. A., Tikhonov, M., Higginbottom, S. K., Wingreen, N. S., & Sonnenburg, J. L. (2016). Door dieet veroorzaakte uitstervingen in de darmmicrobiota stapelen zich op over generaties.Natuur, 529(7585), 212–215. https://doi.org/10.1038/nature16504

Cryan, J. F., & Dinan, T. G. (2012). Geestveranderende micro-organismen: de impact van de darmmicrobiota op hersenen en gedrag.Nature reviews. Neuroscience, 13(10), 701–712. https://doi.org/10.1038/nrn3346

Foster, J. A., Rinaman, L., & Cryan, J. F. (2017). Stress & de darm-hersen-as: Regulatie door het microbioom.Neurobiologie van stress, 7, 124–136. https://doi.org/10.1016/j.ynstr.2017.03.001

Palm, N. W., de Zoete, M. R., & Flavell, R. A. (2015). Interacties tussen immuunsysteem en microbiota in gezondheid en ziekte.Klinische immunologie (Orlando, Fla.), 159(2), 122–127. https://doi.org/10.1016/j.clim.2015.05.014

Zmora, N., Zilberman-Schapira, G., Suez, J., Mor, U., Dori-Bachash, M., Bashiardes, S., Kotler, E., Zur, M., Regev-Lehavi, D., Brik, R. B., Federici, S., Cohen, Y., Linevsky, R., Rothschild, D., Moor, A. E., Ben-Moshe, S., Harmelin, A., Itzkovitz, S., Maharshak, N., Shibolet, O., … Elinav, E. (2018). Gepersonaliseerde weerstand van de darmmucosa tegen empirische probiotica is geassocieerd met unieke gastheer- en microbiomeigenschappen.Cell, 174(6), 1388–1405.e21. https://doi.org/10.1016/j.cell.2018.08.041

Sharkey, K. A., & Wiley, J. W. (2016). De rol van het endocannabinoïde systeem in de hersen-darm-as.Gastro-enterologie, 151(2), 252–266. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2016.04.015

Minichino, A., Jackson, M. A., Francesconi, M., Steves, C. J., Menni, C., Burnet, P. W. J., & Lennox, B. R. (2021). Het endocannabinoïde systeem bemiddelt de associatie tussen darmmicrobiële diversiteit en anhedonie/amotivatie in een algemene populatiecohort.Moleculaire psychiatrie, 26(11), 6269–6276. https://doi.org/10.1038/s41380-021-01147-5

Srivastava, R. K., Lutz, B., & Ruiz de Azua, I. (2022). Het Microbioom en het Endocannabinoïde Systeem van de Darm bij de Regulatie van Stressreacties en Metabolisme. Frontiers in cellular neuroscience, 16, 867267.https://doi.org/10.3389/fncel.2022.867267